Almanya’dan iş teklifi aldın, üniversiten de anabin’de bir türlü çıkmıyor ya da derecen listede yok. Bu durumda vize dosyanda adını en çok duyacağın belge ZAB’ın “Zeugnisbewertung”u, yani diploma karşılaştırılabilirlik belgesi olur.
Bu belge bir “denklik kararı” değildir ve her işe yaramaz. Ama Mavi Kart ve akademik nitelikli iş gücü vizesinde diplomanın Alman sistemindeki yerini resmi olarak gösteren en sağlam kanıttır.
Bu yazıda belgenin ne olduğunu, ne zaman gerçekten gerektiğini, BundID ile adım adım başvuruyu, ücret ve süreleri ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz. Mavi Kart’ın genel şartları için Almanya Mavi Kart sayfamıza bakabilirsin.
İçindekiler
- ZAB nedir, Zeugnisbewertung ne işe yarar?
- anabin yeterli mi, ZAB şart mı?
- Hangi vizelerde işe yarar?
- ZAB kimin diplomasını değerlendirmez?
- Süreler: normal, §81a ve Mavi Kart
- Adım adım ZAB başvurusu
- Hangi belgeler istenir?
- Ücret, iade ve ödeme
- En sık yapılan hatalar
- İnfoyed ile ZAB ve Mavi Kart dosyası
- Sık sorulan sorular
ZAB nedir, Zeugnisbewertung ne işe yarar?
ZAB (Zentralstelle für ausländisches Bildungswesen), Kültür Bakanları Konferansı (KMK) bünyesindeki Yabancı Eğitim Merkezi’dir. Zeugnisbewertung’u eyaletler adına, Lizbon Tanıma Sözleşmesi’ne dayanarak düzenler.
Belgede şunlar yazar: derecenin, programın ve üniversitenin adı, öğrenimin süresi ve türü, mezuniyet yeri ve tarihi, üniversitenin ve programın tanındığı bilgisi ve Almanya’daki karşılık gelen seviye (örneğin Bachelor ya da Master seviyesi).
ZAB’ın kendi açıklamasına göre belge Almanya’nın her yerinde geçerlidir, süresi dolmaz ve yalnızca Almanca düzenlenir. Artık dijital (PDF) olarak, elektronik imza ve “Dijital Mühür” ile verilir; işverenin ya da makamın belgenin gerçekliğini çevrimiçi doğrulaması mümkündür.
Belgenin yapmadıkları da önemli:
– Not çevirmez; Alman not sistemine dönüşüm içermez.
– Üniversiteye kabul hakkı vermez.
– Düzenlenmiş mesleklerde (hekimlik, öğretmenlik, hemşirelik gibi) çalışma izni yerine geçmez; orada mesleki denklik gerekir.
– ZAB’ın ifadesiyle belgeden, özellikle Alman makamlarına karşı, hukuki bir talep doğmaz.
anabin yeterli mi, ZAB şart mı?
İlk adım her zaman anabin’dir. Make it in Germany’ye göre üniversite “H+” ise (ya da “H+/-” ise ve derecen o üniversitenin altında listeleniyorsa) ve derecen “entspricht” ya da “gleichwertig” olarak sınıflandırılmışsa, anabin çıktıları vize başvurusunda denklik kanıtı olarak kullanılabilir. anabin’i nasıl okuyacağını anabin H+ nedir? yazımızda adım adım anlattık.
| Senin durumun | Ne gerekir? |
|---|---|
| Üniversite H+, derece “entspricht/gleichwertig” | anabin çıktıları genelde yeterli; ZAB isteğe bağlı |
| Üniversite H+/-, derecen üniversitenin altında listeli | anabin çıktıları genelde yeterli |
| Üniversite H+/-, derecen listede yok | ZAB Zeugnisbewertung |
| Üniversite anabin’de yok ya da değerlendirmesi eksik | ZAB Zeugnisbewertung |
| İşveren veya kamu kurumu açıkça ZAB belgesi istiyor | ZAB Zeugnisbewertung |
| Düzenlenmiş meslek (hekim, öğretmen vb.) | ZAB yetmez; mesleki denklik ve meslek izni gerekir |
ZAB ayrıca, anabin her kurumu ve dereceyi içermediği için anabin bilgisinin yeterli olup olmadığını yetkili makama (temsilcilik veya Yabancılar Dairesi) sormanı öneriyor. Biz de sınırda kalan dosyalarda ZAB belgesini “sigorta” olarak almayı tartışıyoruz; çünkü vize aşamasında denklik tartışması çıkması randevu kaybettirebilir.
Hangi vizelerde işe yarar?
ZAB’a göre Mavi Kart ya da çalışma vizesi başvurusunda diplomanın Alman diplomasıyla karşılaştırılabilir olduğunu göstermen gerekir ve Zeugnisbewertung bunun kanıtıdır. Pratikte belgeyi şu dosyalarda görürsün:
- AB Mavi Kart (§18g): Diplomanın karşılaştırılabilirliği temel şarttır.
- Akademik nitelikli iş gücü (§18b): Aynı kanıt aranır. İki yol arasındaki seçimi Mavi Kart mı, nitelikli iş gücü vizesi mi? yazımızda senaryolarla anlattık.
- Fırsat Kartı (§20a): ZAB’a göre üniversite diploman için anabin çıktısı ya da Zeugnisbewertung kullanabilirsin. Ayrıntılar Almanya Fırsat Kartı sayfamızda.
Diploman yoksa ya da Almanya’da tanıtmadan çalışmak istiyorsan farklı yollar var; hepsini Almanya Çalışma Vizesi çatı sayfamızda karşılaştırdık.
ZAB kimin diplomasını değerlendirmez?
ZAB’ın açıkladığı başlıca ret nedenleri şunlar:
- Program ya da üniversite, mezuniyet tarihinde tanınmış değildi.
- Derecenin Alman sisteminde bir karşılığı yok.
- Öğrenim tamamlanmadı (henüz mezun olmadıysan belge alamazsın).
- Alman üniversitesiyle ortak ya da çift diploma var (zaten Alman diploması verilmiş sayılır).
- Belgelerin gerçekliğinden makul şüphe var.
- Eğitim geçmişinde tutarsızlıklar var.
Anerkennung in Deutschland portalına göre değerlendirme için derecenin en az lisans seviyesinde olması gerekir.
Süreler: normal, §81a ve Mavi Kart
ZAB’ın kendi SSS sayfasında üç ayrı işlem süresi var. Süre, tüm belgeler ve ücretin tamamı ZAB’a ulaştığında başlar.
| Başvuru türü | ZAB’ın belirttiği işlem süresi | Nasıl yararlanılır? |
|---|---|---|
| Normal başvuru | 3 ay | Standart çevrimiçi başvuru |
| Hızlandırılmış vasıflı iş gücü prosedürü (§81a) içinde | 2 ay | Prosedürü Yabancılar Dairesi başlatır ve ZAB’a başvuru kapak formunu e-postayla gönderir |
| Mavi Kart için | 2 hafta (hedef) | Başvuruda amacın Mavi Kart olduğunu belirt, her iki tarafça imzalı Alman iş sözleşmesini (yoksa işverenin imzaladığı niyet mektubunu) ekle |
ZAB, tek tek başvuruları öne almadığını ve Fırsat Kartı için hızlandırma yapılmadığını açıkça yazıyor. Durum sorgulamak için e-posta ya da telefon yerine “My Account” ekranını kullanmanı istiyor.
İşverenin §81a prosedürünü başlatmasının avantajlarını hızlandırılmış vasıflı iş gücü prosedürü yazımızda işveren gözünden anlatıyoruz.
Adım adım ZAB başvurusu
- BundID hesabı aç. ZAB başvurusu yalnızca BundID ile yapılıyor. ZAB’a göre “Kullanıcı adı ve şifre” seçeneği yeterli ve hesap vatandaşlıktan bağımsız açılabiliyor; geçerli bir e-posta adresi yeter. Ad alanına adını eksiksiz yaz.
- Pre-Check’i yap. ZAB sitesindeki ön kontrol, diplomanın değerlendirilebilir olup olmadığını gösterir ve sana belge kontrol listesini verir. Tercüme gerekip gerekmediği de burada çıkar.
- Belgeleri tara. Her belge ayrı bir PDF olmalı; çok sayfalı belgeyi tek PDF yap, ön ve arka yüzleri tara. ZAB’a göre bir dosya en fazla 5 MB olabilir ve aynı adlı iki dosya yüklenemez.
- Çevrimiçi başvuruyu doldur. Mavi Kart içinse amacı mutlaka işaretle ve iş sözleşmeni yükle. Birden fazla derecen varsa aynı başvuruda ekleyebilirsin; her derece için ayrı belge düzenlenir.
- Ücreti öde. Ücret bildirimi “My Account”a hemen düşer. PayPal, kredi kartı (Visa/Mastercard) veya SEPA havalesiyle 3 hafta içinde ödersin. Banka kesintisi yüzünden eksik ödeme işlemi geciktirir.
- Eksik belge taleplerini takip et. ZAB eksik belgeyi mesajla ister; cevabı yine “My Account” üzerinden yüklersin.
- Belgeni indir. Belge hazır olunca PDF olarak “My Account”tan indirilir ve işverene, temsilciliğe ya da Yabancılar Dairesi’ne dijital olarak iletilebilir.
Başkası adına başvuru: ZAB, imzalı bir vekâletname ile başkası adına başvuruya izin veriyor; vekâletname başvurudan sonra “My Account” üzerinden gönderiliyor. Üniversiten ise senin yerine “My Account”a belge yükleyemez.
Hangi belgeler istenir?
Kesin liste ülkeye göre değişir ve Pre-Check’te çıkar. Anerkennung in Deutschland portalına göre genelde şunlar istenir:
- Üniversite diplomasının orijinal dildeki hali,
- Tüm öğrenim süresini kapsayan ders ve not dökümü (transkript),
- Üniversiteye giriş hakkı veren okul diploması (Türkiye’de lise diploması),
- Öğrenimin türü ve süresi hakkında genel bir belge,
- Varsa önceki yükseköğretim diplomaları,
- Pasaport veya kimlik.
ZAB’a göre genelde apostil ya da onaylı kopya gerekmez; basit tarama yeterlidir. Tercüme ise belgenin yerine geçmez: orijinal dildeki belgeyi her zaman yüklersin, tercüme gerekiyorsa ek olarak eklenir.
Unutma: ZAB için tercüme istenmese bile vize dosyasında diploma ve transkriptin noter tasdikli yeminli tercümesi genellikle gerekir. Belgelerin hem ZAB’a hem temsilciliğe aynı isim yazımıyla gitmesi için tercümeleri tek elden hazırlatmak işini kolaylaştırır.
Diplomana ZAB gerekiyor mu? Birlikte bakalım → WhatsApp
Ücret, iade ve ödeme
| Kalem | Tutar / kural (ZAB ve Anerkennung in Deutschland) |
|---|---|
| Zeugnisbewertung | 208 € |
| Yedek belge (kayıp veya basılı belgenin dijitali) | 104 € |
| Taksit | Yok |
| Ücret muafiyeti | Yok |
| Ödemeyi başkası yapabilir mi? | Evet (örneğin işveren); havalede ad-soyad ve başvuru numarası yazılmalı |
| İptal | Ücretin bir kısmı kesilir; iade miktarı işlemin aşamasına bağlı, iade 6 hafta içinde |
Ücretler Berlin eyaletinin harç yönetmeliğiyle belirleniyor; ZAB’a göre yönetmelik en son Haziran 2024’te güncellendi.
En sık yapılan hatalar
- Amaç seçmemek: Mavi Kart için başvurduğu halde formda bu amacı belirtmeyen ya da iş sözleşmesini eklemeyen kişi 2 haftalık hedeften yararlanamaz.
- İmzasız sözleşme: ZAB, sözleşmenin hem işveren hem çalışan tarafından imzalanmış olmasını istiyor.
- Eksik transkript: Tüm yılları kapsamayan döküm işlemi durdurur.
- Lise diplomasını unutmak: Üniversiteye giriş hakkını gösteren belge de istenir.
- İsim tutarsızlığı: Pasaport, diploma ve BundID’deki ad yazımı farklıysa ek yazışma çıkar.
- ZAB’ı denklik sanmak: Düzenlenmiş meslekte ZAB belgesiyle vize alınamaz; yol Almanya Mesleki Denklik Vizesi olabilir.
İnfoyed ile ZAB ve Mavi Kart dosyası
ZAB başvurusu kâğıt üzerinde basit görünür. Ama yanlış amaç seçimi, eksik belge ya da isim tutarsızlığı, işvereninle konuştuğun başlangıç tarihini haftalarca geciktirebilir.
Ücretsiz ön değerlendirmede birlikte şunlara bakıyoruz:
– Diplomanın anabin durumu ve ZAB’a gerçekten ihtiyacın olup olmadığı,
– Mavi Kart mı, §18b mi; hangi süre seçeneğinden yararlanabileceğin,
– Pre-Check sonrası belge listesi ve tarama düzeni,
– Vize dosyası için gereken yeminli tercümeler.
Diploma, transkript ve lise diploması tercümelerini aynı çatı altındaki yeminli tercüme büromuz İnfoyed Tercüme hazırlar; böylece ZAB’a ve temsilciliğe giden belgeler birbirini tutar.
Danışmanlık ücreti dosyana göre ücretsiz ön değerlendirmede bildirilir. Vize senin için ne kadar önemliyse bizim için de o kadar önemli.
Ofisimiz: Meşrutiyet Caddesi 15/28 Kızılay, Çankaya/Ankara.
Ücretsiz ön değerlendirme → WhatsApp
Sık sorulan sorular
ZAB Zeugnisbewertung bir denklik belgesi midir?
Hayır, bir “karşılaştırılabilirlik” belgesidir. Diplomanın Alman sistemindeki seviyesini gösterir; düzenlenmiş mesleklerde gereken mesleki denkliğin yerine geçmez.
Mavi Kart için ZAB belgesi ne kadar sürede çıkar?
ZAB’ın hedefi, ücret ödendikten ve belgeler tamamlandıktan sonra 2 haftadır. Bunun için başvuruda Mavi Kart amacını seçip imzalı iş sözleşmeni yüklemen gerekir.
Üniversitem anabin’de H+ ise yine de ZAB almalı mıyım?
Derecen de “entspricht” veya “gleichwertig” görünüyorsa genelde gerekmez; anabin çıktıları kullanılabilir. Derecen listede yoksa ya da işveren istiyorsa ZAB belgesi alırsın.
ZAB başvurusu için apostil gerekir mi?
ZAB’a göre genelde hayır; basit taramalar yeterli. Yine de Pre-Check’te dosyana özel bir şart çıkıp çıkmadığına bak.
ZAB belgesinin süresi dolar mı?
Hayır. ZAB’a göre belge süresizdir ve Almanya’nın her yerinde geçerlidir.
Ücreti işverenim ödeyebilir mi?
Evet. Havaleyle ödenirse açıklamaya senin adın, soyadın ve başvuru numaran yazılmalıdır.
Son güncelleme: 30 Ekim 2026