Almanya’da kendi hesabına çalışmak isteyen herkes şirket kurmak zorunda değil. Tercüman, mimar, mühendis, gazeteci, sanatçı ya da öğretmensen, Alman hukuku seni “serbest meslek sahibi” (Freiberufler) olarak görebilir. Bu durumda vize başvurun da şirket kuranlardan farklı bir maddeye, Oturum Kanunu’nun §21(5) fıkrasına dayanır.
Ama “freelance çalışıyorum” demekle Freiberufler olmak aynı şey değil. Bazı işler kanundaki listeye girer, bazıları ticari faaliyet (Gewerbe) sayılır; bazı işler ise aslında gizli bir işçi-işveren ilişkisidir. Bu yazıda sınırı örnek profillerle çiziyoruz.
Vizenin genel şartlarını ve belge listesini Almanya serbest çalışma vizesi sayfamızda anlattık. Burada yalnızca “Benim işim serbest meslek mi?” sorusuna odaklanıyoruz.
İçindekiler
Kanuna göre serbest meslek ne demek?
Almanya’da serbest mesleğin tanımı vergi kanunundan gelir. Gelir Vergisi Kanunu (EStG) §18(1) no. 1, serbest meslek faaliyetini şöyle sayıyor: bağımsız olarak yürütülen bilimsel, sanatsal, yazınsal, öğretim ve eğitim faaliyetleri ile doktor, diş hekimi, veteriner, avukat, noter, patent vekili, harita mühendisi, mühendis, mimar, ticari kimyager, denetçi, vergi danışmanı, danışman ekonomist ve işletmeci, yeminli defter denetçisi, vergi vekili, Heilpraktiker, fizyoterapist, gazeteci, foto muhabiri, sözlü çevirmen (Dolmetscher), yazılı çevirmen (Übersetzer), kılavuz kaptan ve “benzer meslekler”.
Alman Dışişleri Bakanlığı’nın vize el kitabı ve Berlin Yabancılar Dairesi’nin uygulama talimatı, §21(5) vizesinin kapsamını bu “katalog meslekler” listesine göre belirliyor. El kitabına göre serbest meslek; özel mesleki nitelik ve yaratıcılığa dayanarak, kişisel, kendi sorumluluğunda ve mesleki olarak bağımsız biçimde sunulan “üst düzey hizmet”tir.
Kanun bir kolaylık daha tanıyor: Freiberufler, kendi uzmanlığıyla işi yönetip sorumluluğunu taşıdığı sürece nitelikli çalışanlardan yardım alabilir (EStG §18(1) no. 1, 3. cümle). Yani serbest meslek, mutlaka tek başına çalışmak demek değildir.
Serbest meslek ile ticari faaliyet arasındaki fark neden önemli?
Bu ayrım hem vergide hem vizede sonuç doğurur:
| Konu | Serbest meslek (Freiberufler) | Ticari faaliyet (Gewerbe) |
|---|---|---|
| Vize dayanağı | AufenthG §21(5) | AufenthG §21(1) |
| Aranan şart | Olumlu ekonomik veya kültürel etki (Berlin); “ekonomik ilgi” gibi dar şartlar aranmaz | Ekonomik ilgi veya bölgesel ihtiyaç, olumlu etki, öz sermaye veya kredi |
| Meslek izni | Gerekiyorsa verilmiş ya da taahhüt edilmiş olmalı | Faaliyete göre ruhsat |
| Bildirim | Vergi dairesine (AO §138) | Belediyeye işyeri bildirimi (GewO §14) |
| Ticari işletme vergisi | Yok (gelir EStG §18 kapsamında) | Var (GewStG §2) |
| 3 yılda kalıcı oturum | Yok (§21(4) uygulanmaz) | Başarılıysa mümkün |
| 45 yaş kuralı | Geçerli (§21(3); Berlin talimatı bunu açıkça yazıyor) | Geçerli (§21(3)) |
Tablodaki son iki satır çoğu kişinin gözünden kaçıyor. Serbest meslek vizesi daha kolay görünse de kalıcı oturuma giden kısa yol yalnızca ticari faaliyette var; Berlin talimatı bu yüzden §21(5)’i “yabancı için daha az avantajlı” dayanak olarak niteliyor.
Bir de şunu bil: işini bir GmbH çatısı altında yaparsan, şirketin faaliyeti kanun gereği tamamen ticari işletme sayılır (GewStG §2(2)) ve vize dayanağın da §21(1) olur. Şirket türlerinin farkını Almanya’da şirket kurmak: GmbH, UG ve şahıs şirketi yazımızda anlattık.
Örnek profiller: kim nereye düşer?
Aşağıdaki örnekler kanun ve resmi kaynaklara dayanıyor; ama son kararı her zaman vergi dairesi ve Yabancılar Dairesi verir.
Tercüman ve çevirmen
Sözlü ve yazılı çevirmenlik EStG §18’deki katalog mesleklerdendir. Birden fazla müşteriye, kendi takviminle ve kendi araçlarınla çeviri yapacaksan tipik bir Freiberufler profilisin.
Dikkat etmen gereken nokta “yeminli” sıfatı.
Almanya’da mahkemeler ve resmi makamlar için çalışan tercümanlar genel olarak yeminli, atanmış veya yetkilendirilmiş olmalı. Mahkemelerdeki sözlü tercümanlar için 1 Ocak 2023’ten beri federal Mahkeme Tercümanları Kanunu (GDolmG), yazılı tercümanların yetkilendirilmesi için eyalet hukuku geçerli. Eyaletlerin adalet yönetimleri bu kişileri ortak bir veri tabanında yayımlıyor.
Türkiye’deki noter yeminli tercümanlığın, Almanya’da bu yetkinin yerine geçmez; orada ayrıca başvurman gerekir.
Mimar
Mimarlık da katalog meslektir, ama Almanya’da düzenlenmiş (reglemente) bir meslektir. Berlin’in resmi hizmet sayfasına göre “Architekt/Architektin” unvanı özel olarak korunuyor; bu unvanı kullanmak için eyaletin mimarlar listesine (Architektenliste) kayıt gerekiyor.
Kayıt olmadan da mimari işler yapabilirsin; ama unvanı kullanamaz ve yapı ruhsatı projelerini sorumlu kişi olarak imzalayamazsın. Berlin’de yabancı diplomayla kayıt başvurusunu Mimarlar Odası inceliyor ve kayıt harcı 155 €.
Vize açısından, kanun gerekli meslek izninin verilmiş ya da verileceğinin taahhüt edilmiş olmasını şart koşuyor (AufenthG §21(5) 2. cümle). Bu yüzden serbest mimar olarak başvuracaksan listeye kayıt sürecini vizeden önce başlatman dosyanı güçlendirir.
Yazılımcı ve BT danışmanı
Yazılım geliştirme katalogda doğrudan geçmez; tartışma “mühendise benzer meslek” kavramı üzerinden yürür. Federal Maliye Mahkemesi (BFH), uygulama yazılımı geliştiren bağımsız bir BT danışmanının mühendise benzer bir meslek icra edebileceğine hükmetmiştir (BFH, 4.5.2004, XI R 9/03).
Ancak benzerlik hem eğitimde hem fiilî işte aranıyor. Bakanlığın girişim portalında yayımlanan bir uzman cevabına göre ilgili bir üniversite diploması yoksa, mühendislik bilgisinin derinlik ve genişlik bakımından eşdeğer olduğunu kanıtlaman gerekiyor; aksi halde faaliyet ticari sayılıyor. Aynı cevap, vergi dairesinin ve belediyenin aynı işi farklı sınıflandırabileceğini, kesinlik için vergi dairesinden bağlayıcı bilgi (verbindliche Auskunft) alınabileceğini hatırlatıyor.
Pratikte şunu söyleyebiliriz: bilgisayar mühendisliği veya benzeri bir diplomayla, birden fazla müşteriye bağımsız proje yapacaksan §21(5) yolu düşünülebilir. Diplomasız yazılımcıysan ve bir Alman şirketinden iş teklifin varsa çoğu zaman çalışan olarak gitmek daha sağlam bir yoldur; bunu diplomasız yazılımcı için Mavi Kart yazımızda anlattık.
Sanatçı, müzisyen, yazar
Sanatsal ve yazınsal faaliyet katalogdadır. Berlin talimatı (VAB A.21.5) sanatçılar için ayrıca olumlu bir tutum yazıyor: “Sanat ve film başkenti Berlin” açısından üst düzey bir ekonomik ilgi varsayılıyor ve takdir kural olarak sanatçı lehine kullanılıyor; henüz tanınmamış ama yaratıcı sanatçılar da kapsamda.
Aynı talimata göre geçim yalnızca sanattan sağlanamıyorsa yurt içi veya yurt dışındaki varlık, ailenin düzenli havalesi ya da üçüncü bir kişinin taahhüdü gibi ek kanıtlar da kabul edilebiliyor. Bu ölçüler Berlin’e özgü; başka şehirlerde aynı esneklik olmayabilir.
Sosyal güvenlik tarafını da hesaba kat. Bağımsız sanatçı ve yayıncılar, şartları sağlarsa Sanatçılar Sosyal Sigortası (Künstlersozialversicherung) kapsamında emeklilik, sağlık ve bakım sigortasına tabi olur (KSVG §1).
Dil öğretmeni ve eğitmen
Öğretim faaliyeti katalogdadır ve Gewerbe kanunu öğretim alanına uygulanmaz (GewO §6). Berlin talimatı serbest piyasada kendi kurslarını sunan dil öğretmenleri için de bölgesel ihtiyacı kabul ediyor.
Ama önemli bir istisna var: Tek bir dil okulu ya da müşteri için ücretli (Honorarkraft) çalışacaksan Berlin bunu kural olarak “çalışma” sayıyor ve Federal İş Ajansı’nın görüşünü alıyor. Ayrıca kendi adına çalışan öğretmenler, sigortalı çalışan istihdam etmiyorsa yasal emeklilik sigortasına tabidir (SGB VI §2 no. 1); bunu gider planına eklemelisin.
Doktor ve diğer sağlık meslekleri
Hekimlik katalog meslektir, ama Almanya’da hekim olarak çalışmak için ruhsat (Approbation) ya da geçici mesleki izin gerekir (Bundesärzteordnung §2). Kanun, serbest meslek vizesinde bu iznin verilmiş ya da verileceğinin taahhüt edilmiş olmasını şart koşuyor. Ruhsatsız bir sağlık profesyonelinin §21(5) başvurusu bu yüzden en baştan zayıftır; denklik yolunu Almanya mesleki denklik vizesi sayfamızda anlattık.
Mesleğinin serbest meslek sayılıp sayılmadığını birlikte bakalım → WhatsApp
Sahte serbest çalışma (Scheinselbständigkeit) riski
En sık yapılan hata, aslında bir işverene bağlı çalışacağın bir düzeni “freelance” diye sunmaktır. Vize el kitabına göre başvuru sahibi bağımlı bir çalışan gibi çalışacaksa ve sosyal korunma ihtiyacı bakımından ondan farklı değilse, bu bir serbest çalışma değildir; başvuru, çalışma vizesi başvurusuna dönüştürülebilir.
Sosyal Güvenlik Kanunu (SGB IV §7(1)) çalışan olmanın işaretlerini talimatla çalışmak ve işverenin organizasyonuna dahil olmak diye sayıyor. Berlin talimatı bu ayrımı şu ölçülerle yapıyor:
| Serbest çalışmayı gösterenler | Bağımlı çalışmayı gösterenler |
|---|---|
| Zaman, yer ve iş yöntemi konusunda talimat almamak | Kişisel bağımlılık ve talimata bağlılık |
| Başka müşterilerle de sözleşme yapma özgürlüğü | Ağırlıklı ya da tek bir işverene çalışmak, başkasına çalışma yasağı |
| Girişimci riski (öz sermaye, kayıp ihtimali) | Sabit çalışma saatleri |
| Kendi hesabına yardımcı çalıştırmak | Yıllık izin ve hastalıkta ücret hakkı |
| Kendi işyeri, ekipmanı ve piyasada kendi adınla görünmek | Kendi işyeri ve ekipmanı olmaması |
Sözleşmenin adının “Honorarvertrag” (serbest çalışma sözleşmesi) olması sonucu değiştirmez; talimat, sözleşmenin adına değil fiilî duruma bakılır. Şüpheli durumlarda Berlin, Alman Emeklilik Sigortası’ndan (Deutsche Rentenversicherung Bund) statü tespiti (Statusfeststellung) istenmesini istiyor. Bu tespit işe başlamadan önce de talep edilebilir (SGB IV §7a(4a)).
Bir de sosyal güvenlik sonucu var: Sigortalı çalışanı olmayan ve sürekli, esas olarak tek bir müşteriye çalışan serbest çalışanlar da yasal emeklilik sigortasına tabidir (SGB VI §2 no. 9). Yani tek müşterili bir düzen hem vize hem sigorta açısından risklidir.
Vize dosyasında neleri göstermelisin?
Büyükelçiliğin 16F bilgi notu §21(5) başvurusu için şunları sayıyor: mesleki yeterlilik belgeleri, finansman planı, proje bazlı ücret sözleşmeleri veya niyet mektupları ve geçimini nasıl sağlayacağını gösteren diğer belgeler.
Bizim deneyimimize göre dosyayı en çok güçlendiren şey, Almanya’daki farklı müşterilerden alınmış somut iş taahhütleridir. Tek bir taahhüt mektubu, sahte serbest çalışma şüphesini de beraberinde getirebilir. Finansman planının nasıl kurulacağını Almanya vizesi için iş planı (Businessplan) yazımızda anlattık.
Türkçe diplomaların, mesleki belgelerin, referans mektuplarının ve banka dökümlerinin yeminli Almanca tercümesi gerekir. Bu belgeleri İnfoyed Tercüme vize dosyanla aynı terminolojide hazırlar.
Almanya’ya vardıktan sonra Berlin talimatına göre izni uzatırken vergi dairesinde serbest meslek sahibi olarak kayıtlı olduğunu göstermen gerekiyor. Serbest meslek faaliyetine başlayan kişi bunu bir ay içinde vergi dairesine bildirir (AO §138(1), (4)).
İnfoyed ile serbest meslek vizesi
Mesleğinin serbest meslek sayılıp sayılmayacağı, vizenin hangi maddeye dayanacağını belirler. Yanlış kategoriyle başvurmak vizeni riske atar; profesyonel vize danışmanlığı için bize yaz.
İnfoyed’de şunlarda yanındayız:
– Mesleğinin §21(5), §21(1) veya çalışan vizesi yollarından hangisine uyduğunun ücretsiz ön değerlendirmesi,
– Meslek izni gerekiyorsa sürecin vize takvimine göre planlanması,
– Ücret sözleşmeleri ve niyet mektuplarının sahte serbest çalışma riski açısından kontrolü,
– Belgelerin İnfoyed Tercüme’de yeminli tercümesi,
– Vergi ve sosyal güvenlik soruları için Almanya’daki uzmanlara yönlendirme.
Danışmanlık ücreti dosyana göre ücretsiz ön değerlendirmede bildirilir.
Ofisimiz: Meşrutiyet Caddesi 15/28 Kızılay, Çankaya/Ankara.
Dosyanı ücretsiz değerlendirelim → WhatsApp
Tüm çalışma yollarının karşılaştırması için Almanya çalışma vizesi sayfamıza göz at.
Sık sorulan sorular
Almanya’da hangi meslekler Freiberufler sayılır?
EStG §18’deki katalog meslekler: bilimsel, sanatsal, yazınsal, öğretim ve eğitim faaliyetleri ile doktor, avukat, mühendis, mimar, gazeteci, tercüman, çevirmen, vergi danışmanı gibi meslekler ve bunlara “benzer meslekler”. Benzerliği vergi dairesi değerlendirir.
Yazılımcıyım, serbest meslek vizesi alabilir miyim?
Mümkün, ama otomatik değil. BFH, uygulama yazılımı geliştiren BT danışmanının mühendise benzer meslek icra edebileceğine hükmetmiştir; bunun için eğitimin ve fiilî işin mühendislikle karşılaştırılabilir olması gerekir. Diploman yoksa faaliyet ticari sayılabilir.
Tek bir Alman şirketi için freelance çalışırsam olur mu?
Riskli. Talimatla ve tek bir müşteriye bağlı çalışmak sahte serbest çalışma sayılabilir; vize el kitabına göre başvuru bu durumda çalışma vizesi başvurusuna dönüştürülebilir.
Freiberufler olarak 3 yılda kalıcı oturum alabilir miyim?
Hayır. 3 yıl sonra kalıcı oturum kısa yolu (§21(4)) yalnızca ticari faaliyette var. Serbest meslek sahipleri genel kurallara tabidir; Berlin talimatı bu süreyi 5 yıl olarak anıyor.
Serbest meslek için 45 yaş kuralı geçerli mi?
Evet. Berlin talimatına göre 45 yaş üstü için emeklilik güvencesi şartı serbest meslek sahiplerine de uygulanıyor. Ayrıntılar ana sayfamızda.
Türkiye’deki yeminli tercümanlığım Almanya’da geçerli mi?
Almanya’da onaylı tercüme yapma yetkisi, oradaki federal ve eyalet kurallarına göre ayrıca verilir. Serbest tercüman olarak çalışmak için bu yetki şart değil; ama resmi makamlara onaylı tercüme sunacaksan gerekir.
Son güncelleme: 30 Ekim 2026