Ankara Anlaşması ve Türk Girişimciler: Standstill Hükmü Ne Sağlar, Ne Sağlamaz?

“Ankara Anlaşması sayesinde Türk vatandaşları Almanya’da vizesiz şirket kurabilir.” Bu cümleyi sosyal medyada, forumlarda, hatta bazı danışmanlık ilanlarında görmüş olabilirsin. Kısa cevap: Bu iddia yanlış. 1973’teki Alman kurallarında da serbest çalışmak için girişten önce vize gerekiyordu; ne resmi Alman kaynakları ne de mahkeme kararları “vizesiz yerleşme” hakkı tanıyor.

Ama Ankara Anlaşması’nın girişimciler için hiçbir anlamı olmadığı da doğru değil. Ek Protokol’deki “standstill” (mevcut durumu kötüleştirmeme) hükmü gerçek bir hukuki dayanak; sadece sınırları, internette anlatıldığından çok daha dar.

Bu yazıda AB Adalet Divanı ve Alman mahkemelerinin kararlarını, Alman Dışişleri Bakanlığı’nın vize el kitabını ve Berlin Yabancılar Dairesi’nin talimatlarını esas alarak neyin doğrulanabildiğini, neyin doğrulanamadığını ayırıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; kendi dosyana uygulanması için bir göç hukuku avukatına danışmalısın.

İçindekiler
  1. Ankara Anlaşması ve Ek Protokol 41(1) kısaca
  2. Kararlar tek tabloda
  3. Tum ve Dari kararı ne sağlar?
  4. Peki 1973’te Almanya’da kurallar neydi?
  5. Şartlar 1973’e göre mi incelenir? Açık soru
  6. 1927 Türk-Alman İkamet Anlaşması bir kapı açar mı?
  7. Somut kolaylık: oturum izni harcı
  8. Yanlış iddialar ve doğruları
  9. Bizim önerimiz
  10. İnfoyed ile Türk girişimcinin vize dosyası
  11. Sık sorulan sorular

Ankara Anlaşması ve Ek Protokol 41(1) kısaca

Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasındaki ortaklık anlaşması 12 Eylül 1963’te Ankara’da imzalandı. 23 Kasım 1970’te imzalanan Ek Protokol’ün 41(1). maddesi, tarafların yerleşme özgürlüğüne (Niederlassungsfreiheit) ve hizmet sunma serbestisine “yeni kısıtlamalar” getirmemesini öngörüyor. Alman vize el kitabına göre bu hüküm Almanya için 1 Ocak 1973’ten beri yürürlükte.

Standstill hükmünün mantığını doğru anlamak her şeyin anahtarı. Bu hüküm sana yeni bir hak vermez; kural olarak devletin 1973’ten sonra getirdiği daha ağır kuralların sana uygulanmasını engeller. Karşılaştırmanın çıkış noktası, 1 Ocak 1973’te Almanya’da yürürlükte olan kurallardır.

Ama bu yasak mutlak değil. AB Adalet Divanı’na göre 1973’ten sonra getirilen yeni bir kısıtlama, zorunlu bir kamu yararı nedenine dayanıyor, amaca uygun ve gerekli olandan ağır değilse uygulanabilir (Dogan, C-138/13; Alman Vize El Kitabı bu ölçütü aynen aktarıyor). Yani “1973’ten sonra çıkan kural bana uygulanmaz” diye otomatik bir sonuç yok.

Kararlar tek tabloda

Karar Tarih Ne dedi? Girişimci için anlamı
Tum ve Dari (C-16/05) 20.09.2007 41(1), serbest çalışmak isteyen Türk vatandaşının ilk kabulüne ilişkin yeni maddi ve usule dair şartları da yasaklar 1973 sonrası getirilen daha ağır şartlar hukuki argüman olarak sorgulanabilir; otomatik uygulanmaz
Soysal (C-228/06) 19.02.2009 Türk firması adına hizmet sunmak için gelen şoförlerden, 1973’te gerekmeyen vize istenemez Kısa süreli hizmet sunumu içindir; yerleşme vizesini kaldırmaz
Komisyon/Hollanda (C-92/07) 29.04.2010 Türk vatandaşlarından AB vatandaşlarına göre orantısız oturum izni harcı alınamaz Almanya’daki harç indiriminin (AufenthV §52a) arka planı
Demirkan (C-221/11) 24.09.2013 Hizmet almak için seyahat edenler (turist, ziyaretçi) 41(1) kapsamında değildir Turistik ve aile ziyaretlerinde vize şartı devam eder
Dogan (C-138/13) 10.07.2014 Almanya’da kendi şirketini yöneten Türk vatandaşının eşinden istisnasız A1 istenmesi 41(1)’e aykırı yeni kısıtlamadır; yeni kısıtlama ancak zorunlu kamu yararı ve ölçülülükle haklı kılınabilir Almanya 2015’te zor durum istisnasını ekledi (§30/1 cümle 3 no. 6); A1 şartı kaldırılmadı
BVerwG 1 C 15.14 10.12.2014 41(1)’e yalnızca serbest çalışmak isteyen kişi dayanabilir Maaşlı çalışacak olan bu hükümden yararlanamaz

2016 sonrası kararlar (Genc C-561/14, 2016; Tekdemir C-652/15, 2017; A C-89/18, 2019; X C-297/21, 2022) işçilere ilişkin ARB 1/80 madde 13 hükmüyle ilgili, girişimcilere doğrudan uygulanmıyor. Ama aynı çizgiyi sürdürüyorlar: Divan, başarılı uyum veya göç akışlarının etkin yönetimi gibi amaçların yeni bir kısıtlamayı haklı kılabileceğini kabul ediyor ve kuralın ölçülü olup olmadığına tek tek bakıyor. Bu yüzden standstill bir “otomatik muafiyet” değil, dosya bazında tartışılan bir argümandır.

Soysal ve Demirkan kararlarının iş seyahatlerine ve tır şoförlerine etkisini Almanya ticari vize ve Almanya tır şoförü vizesi sayfalarımızda anlattık. Burada yalnızca Almanya’ya yerleşmek isteyen girişimcilere odaklanıyoruz.

Tum ve Dari kararı ne sağlar?

AB Adalet Divanı 20 Eylül 2007 tarihli kararında, 41(1). maddenin, kendi hesabına iş kurmak isteyen Türk vatandaşlarının bir üye devlete ilk kabulüne ilişkin maddi ve/veya usule dair şartlarda yeni kısıtlamalar getirilmesini de yasakladığına hükmetti. Divan ayrıca bu hükmün doğrudan etkili olduğunu, yani ulusal mahkemelerde ileri sürülebileceğini belirtti.

Aynı karar, hükmün sınırlarını da çiziyor. Divan’a göre standstill hükmü tek başına bir yerleşme ya da ikamet hakkı vermez; ülkeye giriş hakkı kural olarak ulusal hukuka tabi olmaya devam eder. Hüküm, yalnızca hangi tarihteki ulusal kuralların uygulanacağını belirleyen bir tür usul kuralıdır.

Bir de kötüye kullanım sınırı var. Karara göre AB hukuku hileli veya kötüye kullanım amaçlı olarak ileri sürülemez ve ulusal mahkemeler bunu somut olaya göre değerlendirebilir. Sahte bir şirket ya da gerçek dışı bir iş planıyla standstill hükmüne dayanmak bu yüzden işe yaramaz.

Peki 1973’te Almanya’da kurallar neydi?

İşte meselenin düğümlendiği yer burası. Alman vize el kitabı, 1 Ocak 1973’te yürürlükte olan 1965 tarihli Yabancılar Kanunu Uygulama Yönetmeliği’ni (DVAuslG 1965) aktarıyor. Bu yönetmeliğin §5(1) no. 1 hükmüne göre, Almanya’da serbest ya da bağımlı bir kazanç faaliyetinde bulunmak isteyen yabancı, oturum iznini girişten önce vize olarak almak zorundaydı.

Yani 1973’te de serbest çalışmak için Almanya’ya vizeyle girmek gerekiyordu. Standstill hükmü bu yüzden “vizesiz yerleşme” sonucunu doğurmuyor. Almanya’da girişimci olarak yaşamak istiyorsan bugün de Türkiye’den ulusal (D) vize alman gerekiyor.

Federal İdare Mahkemesi’nin 2014 kararı ise bu hükme kimin dayanabileceğini daraltıyor. Kaçakçı yardımıyla yasa dışı yoldan girip Alman eşiyle birlikte kalmak isteyen bir Türk vatandaşının 41(1)’e dayanamayacağına karar verdi; çünkü kişinin hiçbir zaman serbest çalışma niyeti yoktu, maaşlı iş arıyordu. Mahkeme, vize rejiminin 1973’ten sonra ağırlaşıp ağırlaşmadığı sorusunu bu davada karara bağlamadı.

İşçiler için ayrı standstill hükümleri (ARB 1/80 madde 13) ise Almanya’da düzenli (ordnungsgemäß) bir ikamet şartına bağlı.

Şartlar 1973’e göre mi incelenir? Açık soru

Vize şartı devam ediyor; peki §21’in bugünkü ağır şartları (ekonomik ilgi, ekonomiye olumlu etki, 45 yaş üstü için emeklilik güvencesi) Türk girişimcilere uygulanabilir mi? Tum ve Dari mantığına göre 1973’ten sonra getirilmiş ve ilk kabulü zorlaştıran şartlar sorgulanabilir. Alman Federal Meclisi Bilimsel Hizmetleri’nin 2016 tarihli raporu da standstill hükümlerinin, daha elverişli eski kuralların uygulanması yoluyla ilk girişin şartlarını etkileyebileceğini yazıyor.

Uygulamada ise tablo net değil:
– IHK Pfalz, Türk vatandaşlarına §21 izninin “kolaylaştırılmış şartlarla” ve Yabancılar Dairesi’nin takdiriyle verilebileceğini, mahkeme içtihadına göre kişinin ekonomik hayata uyum sağlayıp sağlayamayacağına ve işi başarıyla yürütüp yürütemeyeceğine bakıldığını yazıyor.
– Federal vize el kitabının serbest çalışma bölümü (Ağustos 2026) standstill hükmünden hiç söz etmiyor ve §21(1) şartlarının tam olarak incelenmesini anlatıyor.
– Berlin talimatı (VAB A.21.2, A.21.3) Türkiye’yi 45 yaş emeklilik şartından muaf tutulan ülkeler arasında saymıyor.

Kısacası, “Türk girişimciye 1973 ölçütü uygulanır” diye resmi bir genelge bulamadık. Bu kolaylık kesin bir hak olarak tanınmış değil; somut dosyada bir avukatın ileri sürebileceği bir hukuki argüman.

Dosyanı §21 şartlarına göre birlikte hazırlayalım → WhatsApp

1927 Türk-Alman İkamet Anlaşması bir kapı açar mı?

Hayır. Almanya, bazı ülkelerle yaptığı dostluk ve ticaret anlaşmaları nedeniyle o ülkelerin vatandaşlarına §21(2) kapsamında kolaylık tanıyor. Türkiye ile de 12 Ocak 1927 tarihli bir yerleşme anlaşması (Niederlassungsabkommen) var.

Ancak Berlin talimatı bu anlaşmanın bir “göç çekincesi” (Einwanderungsvorbehalt) içerdiğini, bu yüzden Türk vatandaşlarına §21’in tamamen uygulandığını yazıyor.

Vize el kitabı aynı sonuca başka bir gerekçeyle varıyor: anlaşmanın 4. maddesi tamamen meslek hukukuna ilişkin ve kişinin o faaliyet için Almanya’da kalmaya zaten izinli olmasını varsayıyor. Bu yüzden Türk vatandaşlarına §21(2) anlamında bir ayrıcalık tanınmıyor ve §21(1) şartları tam olarak inceleniyor.

El kitabının bu anlaşmadan çıkardığı tek sonuç, Türk vatandaşlarının serbest çalışmadan toptan dışlanamayacağıdır (VG Berlin, VG 14 K 14.14 V). İnternette dolaşan “1927 anlaşmasıyla Türkler Almanya’da serbestçe iş kurabilir” iddiası bu yüzden yanlış.

Somut kolaylık: oturum izni harcı

Girişimciler açısından Ankara Anlaşması’nın Almanya’da bugün doğrudan hissedilen karşılığı, oturum izni harcındaki indirimdir. AB Adalet Divanı 2010’da Hollanda’nın Türk vatandaşlarından AB vatandaşlarına göre orantısız harç almasını ortaklık hukukuna aykırı buldu. Berlin talimatına göre Almanya, Federal İdare Mahkemesi’nin 2013’te benzer sonuca varan kararının (BVerwG 1 C 12.12) ardından Oturum Yönetmeliği’ne (AufenthV) §52a’yı ekledi.

§52a’ya göre ortaklık hukukunun uygulandığı kişilerden alınan oturum izni harcı, Almanlardan kimlik kartı için alınan harç düzeyindedir; 24 yaş altına ayrı tarife uygulanır. Bu indirim her Türk vatandaşına otomatik değil, yalnızca “ortaklık hukukundan yararlananlara” (Assoziationsberechtigte) uygulanır.

Berlin talimatı (VAB B.AufenthV.52a) girişimciler açısından önemli bir açıklama yapıyor.

Talimata göre indirim Türk işçilerle sınırlı değil; Komisyon/Hollanda kararının 75. paragrafına atıfla yerleşme özgürlüğünü kullanmak isteyen Türk vatandaşlarını da kapsıyor. Şart, Almanya’da düzenli olarak bulunmandır.

Durum (Berlin talimatı) İndirim
Ulusal vizeyle gelip Yabancılar Dairesi’ne ilk başvuru Uygulanabilir (“ilk giriş” sayılmaz)
Turistik vizeyle gelip başvuru Uygulanmaz
Vizesiz/izinsiz giriş, hukuka aykırı veya Duldung’la kalış Uygulanmaz
Tutar (elektronik kart) 24 yaş altı 27,60 €, 24 yaş ve üstü 46 € (genel harç 100 €)

Bu tutarlar ve kapsam yorumu Berlin’e ait. Kanun yalnızca “ortaklık hukukundan yararlananlar” dediği için başka şehirlerdeki Yabancılar Daireleri kapsamı farklı yorumlayabilir.

Yanlış iddialar ve doğruları

İddia Doğrulanabilen durum
“Ankara Anlaşması ile vizesiz gidip şirket kurabilirsin.” Yanlış. 1973’teki kurallarda da serbest çalışma için girişten önce vize gerekiyordu.
“Turistik vizeyle gidip orada şirket kurar, oturuma geçersin.” Yanlış. Schengen vizesi oturum iznine çevrilemez; Berlin’e göre turistik vizeyle gelen harç indiriminden de yararlanamaz.
“Türklere §21 şartları hiç uygulanmaz.” Doğrulanamadı. Federal el kitabı ve Berlin şartları tam inceliyor; bazı odalar kolaylaştırılmış ölçüt anlatıyor.
“1927 anlaşması Türklere ayrıcalık tanır.” Yanlış. Federal el kitabı ve Berlin talimatına göre §21(2) ayrıcalığı yok.
“Ankara Anlaşması’ndan herkes harç indirimi alır.” Yanlış. İndirim yalnızca ortaklık hukuku kapsamındakilere; Berlin, ulusal vizeyle düzenli gelen girişimciyi kapsamda sayıyor, turistik vizeyle geleni saymıyor.
“Şirkete ortak olmak yeterli.” Yanlış. 41(1)’e ancak gerçekten serbest çalışmak isteyen kişi dayanabilir; salt sermaye ortaklığı serbest çalışma sayılmaz.

Bizim önerimiz

Standstill hükmünü dosyanın tek dayanağı yapma. İş planını, finansmanı ve gerekiyorsa emeklilik güvencesini §21(1)’in tam şartlarına göre hazırla. Böylece dosyan, standstill argümanı kabul edilse de edilmese de ayakta kalır.

Ankara Anlaşması’ndan doğabilecek bir hakkı, örneğin 45 yaş şartının ya da “ekonomik ilgi” incelemesinin sana uygulanmaması gerektiğini ileri sürmek istiyorsan, bunu mutlaka bir göç hukuku avukatıyla değerlendir. Ret durumunda büyükelçiliğe itiraz (Remonstration) 1 Temmuz 2025’te kaldırıldı. Yeniden başvuru dışında kalan yol, tebliğden itibaren 1 ay içinde Berlin İdare Mahkemesi’nde dava açmaktır; standstill argümanını ileri sürmek istiyorsan bu süreyi kaçırmamalısın.

İş planının nasıl kurulacağını Almanya vizesi için iş planı (Businessplan), şirket türünün nasıl seçileceğini Almanya’da şirket kurmak: GmbH, UG ve şahıs şirketi yazılarımızda anlattık.

İnfoyed ile Türk girişimcinin vize dosyası

Biz hukuk bürosu değiliz ve hukuki tavsiye vermiyoruz. İşimiz, dosyanı resmi şartlara göre eksiksiz hazırlamak ve hukuki bir argüman gerektiğinde seni doğru uzmana yönlendirmektir.

İnfoyed’de şunlarda yanındayız:
– Dosyanın §21(1) veya §21(5) şartlarına göre ücretsiz ön değerlendirmesi,
– İş planı, finansman ve emeklilik güvencesi belgelerinin planlanması,
– Ankara Anlaşması argümanı söz konusuysa göç hukuku avukatına yönlendirme,
– Belgelerin İnfoyed Tercüme ile yeminli tercümesi,
– Bekleme listesi kaydı, randevu ve görüşme hazırlığı.

Danışmanlık ücreti dosyana göre ücretsiz ön değerlendirmede bildirilir. Vize senin için ne kadar önemliyse bizim için de o kadar önemli.

Ofisimiz: Meşrutiyet Caddesi 15/28 Kızılay, Çankaya/Ankara.

Dosyanı ücretsiz değerlendirelim → WhatsApp

Tüm çalışma yollarını karşılaştırmak için Almanya çalışma vizesi sayfamıza göz at; girişimci vizesinin tüm şartları Almanya serbest çalışma vizesi sayfamızda.

Sık sorulan sorular

Ankara Anlaşması ile Almanya’ya vizesiz gidip şirket kurabilir miyim?

Hayır. Alman vize el kitabına göre 1 Ocak 1973’te yürürlükte olan yönetmelik de serbest çalışmak isteyen yabancının girişten önce vize almasını şart koşuyordu. Yerleşmek için ulusal vize gerekir.

Standstill hükmü tam olarak ne işe yarar?

Almanya’nın 1 Ocak 1973’ten sonra getirdiği ve Türk vatandaşlarının yerleşmesini zorlaştıran yeni kuralların uygulanmasını kural olarak engeller; zorunlu bir kamu yararına dayanan ve ölçülü olan yeni kurallar ise uygulanabilir (Dogan, C-138/13). Kendi başına bir giriş, yerleşme ya da ikamet hakkı vermez.

Tum ve Dari kararı bana ne kazandırır?

Karar, ilk kabule ilişkin maddi ve usule dair yeni şartların da standstill kapsamında olduğunu söylüyor. Bu, somut dosyada bir avukatın ileri sürebileceği bir argümandır; ama Alman vize el kitabı ve Berlin uygulaması §21 şartlarını Türk vatandaşları için de tam olarak inceliyor.

Soysal kararı girişimcilere uygulanır mı?

Soysal kararı, Türkiye’de yerleşik bir firma adına kısa süreli hizmet sunmak için gelenlerle ilgilidir. Almanya’ya yerleşip şirket kurmak isteyenlerin vize şartını kaldırmaz.

45 yaşından büyüğüm; Ankara Anlaşması sayesinde emeklilik güvencesi şartından muaf mıyım?

Bunu doğrulayan resmi bir düzenleme bulamadık. Berlin, Türkiye’yi bu şarttan muaf ülkeler arasında saymıyor. Standstill argümanını kullanmak istiyorsan bir göç hukuku avukatına danışmalısın.

Oturum izni harcında indirim alabilir miyim?

Ortaklık hukuku kapsamındaysan evet. Berlin, ulusal vizeyle düzenli olarak gelen serbest çalışan Türk vatandaşını kapsamda sayıyor ve 24 yaş altı için 27,60 €, 24 yaş ve üstü için 46 € alıyor; turistik vizeyle gelenler kapsam dışı. Diğer şehirlerin uygulaması farklı olabilir.

Son güncelleme: 30 Ekim 2026